Imacnawen di Arrif


Imacnawen (الأمثال الشعبية) tɣiman d azyen zi tsekla n waydud arifi qnen ɣar tusna niɣ tadlsa niɣ tawengimt n arrif, zeg ijj n uɣeẓḍis ntessen zzaysen aydud ma ɣars ca n tiɣit niɣ iεejjen di taɣyuli waha, s uya amacnaw niɣ imacnawen n arrif malla nefsi x unamk nsen ad naf aṭṭas n tdelsa d tiɣit i ksin, ad naf atarras arifi ɣars amezruy imɣar di tiɣisin ismuniten zi min iddar akd wayduden nneɣni niɣ zg imxumbar n tudart i zi yelmed mammec ɣa yuyar dg wudem n tḥaryaḍin bla ma ad yuḍa niɣ ad yennedref.

Tarezzut a n imacnawen war tlli ca d tamezwarut di tsekla n arrif minzi din iselmaden i yeggin tizemmar dg iger a wanita ntaf aselmad mimun ḥemdawi, muḥamed mira... maca necc di tarezzut a ixḍareɣ ad xafsen ssiwleɣ s tmaziɣt ad xafsen ariɣ s tmaziɣt d taεrabt u mkul ijj mammec ten ismun d mammec dasen yegga dg ufsay nsen. 

Imacnawen i smuneɣ tuɣaten ɣari uyren di tungimt war lli smunexten zi ḥed.
Ssitimeɣ ad daysen tafem riqqi d tazyudi n tdlesa n arrif.

Amacnaw (1)

- «Axxam bla tamṭṭuḍt am rebḥar bla lḥut».
- Anamk: inzi a d aqbayli yexs ad yini blli taddart di war tlli tmeṭṭuḍt texla, War tlli d taddart.

Amacnaw (2)

- «lhem n weɣyul malla yuli tazeqqa ma aqzin d wnni d amcan nnes».
- Anamk: xmi hed iteg min umi war yessin war kids d itis, s uya atarras ad yegg min umi yessen.

Amacnaw (3)

- «llilet tcca azellid».
- Anamk: tawngimt n imaziɣen tqqar blli llilet s tallest nnes tjja atarras ad igg mara min yexs icna niɣ d a3ffan.

Amacnaw (4)

- «War itɣimi dg yeɣzar mɣar iẓra nnes».
- Anamk: qa3 traḥ maca itɣimi mɣar min ige3den niɣ min yulin x tidt.

Amacnaw (5)

- «Tibbuhlya war dd tnniy x uɣyul».
- Anamk: abuhali war illi ḥama inḍar arruḍ nnes 3ad i xaf-s ɣa Nini d abuhali. 

Amacnaw (6)

- «Muc xmi war itikkwiḍ min irzzu iqqar d tasemmamt».
- Anamk: itemwanna i ḥed xmi itzawar ca n tmesrayt minzi ɣa daxr nnes war d-as izmmar ad tyaweḍ.

Amacnaw (7)

- «Aydi i yetzun war iteddem».
- Anamk: wnni di ylla wawar aṭṭas, bla bla waha war iteg walu, war zzays tegwed.

Amacnaw (8)

- «Wnni iqssen ca n tseṭṭa ijarr it».
- Anamk: wnni i yggin ca n tmesrayt iraja min din awarnas weḥds, bla ma ad irada iwdan akids.

Amacnaw (9)

- «Iteg tazla n uɣyul ɣa lemreḥ».
- Anamk: xmi itiri hed war days tivit, itazzer waha di dmani.

Amacnaw (10)

- «Issarwat ɣa barra i uneḍra».
- Anamk: xmi itili ḥed war issin min itegg, it3an qabisa niɣ azellif ɣar zzat waha.

Amacnaw (11)

- «ṭṭef ayi niɣ ad udiɣ».
- Anamk: wnni iteggen ca n tmesrayt atafd iteggit s uɣir waha, ani xafs itemwanna iwenni i di yella ubuḍen niɣ refcuc.

Amacnaw (12)

- «Ucc ayi dhen niɣ ad raḥeɣ taḥidust*».
- Anamk: nqqar amacnaw a x wnni itubuḍen, ad as tegged marra min yexs ntta itnejbad 3ad, manaya qqarn as refcuc.
* d amqqar n dcar di ayt sεid

Amacnaw (13)

- «Tnnuɣ ṭṭejja di lburqi».
- Anamk: xmi itiri ḥed iteg ca n tmesrayt maca war d-as yufi ufuɣ, war yiwid ad tt ifek s uya nqqar xafs amacnaw a.

Amacnaw (14)

- «Wnni i yggin ca ad xafs tyecc».
- Anamk: atarras mara irra ca itraja t ad iɣmi, minzi igga days tizmmar, uca mammec ma igga uraji izmmar ad yiri d araji ɣa tu3effna, niɣ d araji ɣar tcuni.

Amacnaw (15)

- «Amzṛuḍ maεlik war iturji iri ymmut».
- Anamk: tudart n imezṛaḍ tarsa x tirja n tiwcca nsen i xf srusan dqer n tudart nsen amen ikmer.

Amacnaw (16)

- «Xdem a bu-tfaddin x bu-yfadden».
- Anamk: issawar x wnni i ɣa illa tizmmar maca war itkkar ad ibed x iḍarn nnes ad yawi aɣrum, itraja niɣ ixzzar ɣa ifassen n yewdan.

Amacnaw (17)

- «Mimuna tssen arbbi, arbbi issen mimuna».
- Anamk: imaziɣen zi rebda tamslent tggen-tt d timlsa i tusna nsen d tungimt nsen i yeqnen ɣar umzruy, s uya amacnaw a nzemmar ad zzays nermes blli tamslent n imaziɣen teqqen ɣar wakuc ktar zi min tqqen ɣar iwdan.

Amacnaw (18)

- «Ticti s uburres ula tarewra».
- Anamk: atarras ad yegg tizmmar nnes s minzi mma, maḥend ad yar tasɣart nnes.

Amacnaw (19)

- «Iqda rḥiḍ i wḍerɣal».
- Anamk: itmwanna i wnni tuɣa i ynnumen ca uca iqqim-asd, niɣ tuɣa innum itayem-d zi ca n tala uca tuzeɣ xafs.

Amacnaw (20)

- «Tecfar niɣ aca war tecfar».
- Anamk: Mammec nssen icfar xmi itaṛu timllalin itjja-tent iggwar ɣa cɣer nnes, s uya xmi ḥed war itarri taynit i min iteg nqqar xafs amacnaw a

Amacnawi (21)

- «Itarja rxux di llyali».
- Anamk: nqqar it i utarras nni i yfetḥen di tirja, itxarres di min umi war izmmar.

Amacnaw (22)

- «Aqccar mani mma ttutid ad imarz».
- Anamk: xmi itili ḥed war iqsiḥ, itawyit dd deg ixf nnes deɣya.

Amacnaw (23)

- «Tbaɣra turu addar ittebra».
- Anamk: nqqar it xmi itili ḥed iksi amnus i ca n tmesrayt war ɣars days bu refder, maca waxxa amnni itegg days tizmmar.

Amacnaw (24)

- «lqeb idwel ɣar iḍarn».
- Anamk: xmi tili tudart n waydud tbedder zi tcuni ɣar tu3fna, niɣ xmi iteg bnadem ca n tmesrayt ur telli ca deg umcan nnes.

Amacnaw (25)

- «Wnni i yexsen zembu yenbu-t wnni ixsen ḥmmu yarbu-t».
- Anamk: amacnaw a itemwana xmi ca n ḥed issirid ifassen zi ca n tmesrayt, itili ɣars aha waha war ttecqi tmesrayt nni, iqqar ahda xafi zi manaya

Amacnaw (26)

- «Jar tsirit ar dd ɣa yawi arbbi aharkus».
- Anamk: nqqar it xmi itili ḥed yuza vars zzelḍ n tudart niɣ iɣɣufet s imxumbal n tudart, maḥend aɣars yili unaruz ad ixarres di tiwcca id ɣa yasen.

Amacnaw (27)

- «Ijj n ujḍiḍ deg ufus xar zi εecra ṭṭawen».
- Anamk: atarras Malla itwara ad isnefrara ca n lḥajjet ad zzays issenta xar zi malla ixarres di ca nneɣni.

Amacnaw (28)

- «Ijj icca ibawn ijjn tuffen days».
- Anamk: xmi ca n ijj iteg min icnan itasd ijj nneɣni ineggez irzzu ad yar manaynni d a3ffan di tittawin n yewdan.

Amacnaw (29)

- «Iyya ma ad tilid d uccen ad cekk ccen wuccanen».
- Anamk: nqqar it xmi itili utarras ismeɣɣar ccan i yexf nnes, iqqar blli qa wadin ḥed icdar am necc uca itawyit-dd dg ixf nnes

Amacnaw (30)

- «Timssi sadu urum»
- Anamk: itwaqqar umacnaw a xmi itili ḥed itbissim di min iteg, min iteg itggit bla ma ad-asd yar ḥed lexbar s tnufra, niɣ xmi issemserqa ifiran jar iwdan niɣ days tiɣit aṭṭas

Amacnaw (31)

- «Iticc arbbi ibawen i wnni war ɣa illi teɣmas».
- Anamk: nqqar amacnaw a xmi itic arbbi i ca n ḥed marra min issitim, maca ḥed nni ataf war issin ad issuyar min d-as yuca arbbi.

Amacnaw (32)

- «Manis ɣar tekk tsineft tdeffar itt tezra».
- Anamk: amacnaw a nqqar it xmi ḥed iteg ca n txentrisin xnni din wnni it ideffaren di tebridt n txentrisin am rexyar nnes.

Amacnaw (33)

- «Mkul tɣat tayr zi ddart nnes».
- Anamk: nzemmar ad nini amacnaw a xmi itadf ca n ḥed di dhur war djin bu nnes, niɣ xmi iteg ḥed ca n tmesrayt itexs war d-as iqqar ḥed qa min tgged rid amnni.

Amacnaw (34)

- «Aεddis amqran iccit qa3 niɣ ijjit qaε».
- Anamk: nzemmar ad nini amacnaw a xmi ntaf atarras yiwi tasɣart nnes irzzu ad yarni tasɣart n midden, malla war yiwid ad idreq i kulci waxxa ra d tasɣart nnes.

Amacnaw (35)

- «Llah ukbar war t ikssi ɣa tmezgida».
- Anamk: imaziɣen tuɣa ten d i3ilmaniyen, snen ad bḍan jar min idjan n temzida d min idjan n ddunct, s uya itwaqqar umacnaw a xmi itexs ca n ijj ad ismun jar asn.