Tasekla Tarifit, ma ɣares ca n wansa di Tsekla Tamaḍlant?


War nzemmar ad nessiwel xef tsekla tamquddit, mala war nessij xef tsekla nneɣ d amezwar (tasekla tarifit) d tseklanin timaziɣin nniḍen amecnaw: taqbaylit d tsusit… d tsekla n midden am: tefṛansist, d teglinzit… minzi xmi nessawal xef tsekla tamquddit, nessawal xef tsekla tamaḍlant, u asentel a iqqseḥ ḥuma ad as d nqewwaṛ.

Xmi nettini tasekla tamquddit, nettini akides aseḍṛeṣ niɣ ageḍṛiṣ n tsekla zi tseklanin nniḍen war lli mɣar zeg yict n tsekla.

Xmi ɣetraḥ ɣar wungal «ussan inderyen sadu lalla turtut» nettini xafes aqqa iksi tifras n wungalen n umaḍal, mamec yenna ḥasan benεaqeyya di tmeggarut n wungal a: tifras n wudem nnes aqqayent da, qqnent ɣar tsekla s maṛṛa min ittini wungal ɣar midden [1]. Waxxa yura s tmaziɣt n arif, dayes axaṛṛeṣ d amaziɣ, dayes min iteqqnen ɣar umezruy n arif, war lli s manaya zi xafes neqqar d amaḍlan, neqqar xafs d amaḍlan s walam zi yulem, d tmamekt zi yessars umaru «muṣṭafa qaḍawi» ixfawen (les chappitres) ict n twala itarra aneɣ ɣar temẓi n yeṭṭu, ict n twala ɣar temɣar nnes.

Deg yict n tqessist n wezlawi «mimun ṣṣeḥṛawi» igga as azwel s yiles n thulandit (zuiderpark). taqessist a war telli ca deg wamuden nnes: asfarnen n umeṭṭa, d wamud sɣallayeɣ tasusmi nnem yetwasuɣlen ɣar yiles n thulandit u yetwaḍbeε di hulanda. taqessist a izemmem itt s tniɣt ifsar itt xef (youtube)[2]. Deg usenti nnes yeqqar  «32 n leḥmu di tili, ssawaleɣ d akidem s tniɣt inu teɣli», manaya ntaf it di tsekla tafṛansist ɣar yijj n wezlawi d afṛansis (jean françois), deg yict n tqessist qqaren as: «28 degrée a l’embre» [3] asentel nnes imsarwas aked tqessist n ṣṣeḥṛawi.
Deg yict n tqessist nniḍen sadu wezwel    «zemmem ari» ttawi aneɣ ɣar tsekla taεṛabt, ɣar wezlawi «meḥmud derwic» ɣar tqessist  «سجل أنا عربي» iqqar dayes derwic: سجل أنا عربي ورقم بطاقتي خمسون ألف وأطفالي ثمانية وتاسعهم سيأتي بعد صيف. Ṣṣeḥrawi am xmi xafes itarra, yeqqar: Ari, zemmem necc d arifi, xelqeɣ, ymiɣ deg wedrar. tudart inu tujar zzman s yijj n uḍaṛ. ttraɣan ayi: maziɣ, ɣar ca nniḍen d lbaṛbaṛ. ari, zemmem amḍan n nnekwet: 18-9-1921 niɣ εad cway ktaṛ, ɣari awtem d tewtemt: lḥusima d nnaḍuṛ carcen amezruy war lli al ass a d amezwar

ɣar wezlawi «Karim Kennuf» ntaf ɣares deg yijj n yezli zi tqessist «ksi ayi» yeqqar: ksi ayi d tanfust, agim n yiḍ d yiḍ, wenn tt iɣṛin ad issen mani ɣari tellid [4]. agim=aref, danita azlawi issidef tanfust n ألف ليلة وليلة deg yezli nnes, u izli ya wanita aqqa t deg wamud n «cahrazad». u tanfust a ntaf dayes awrik a n cahrazad, u xmi yettini: «wenn tt iɣṛin ad issen mani ɣari tellid» ntessen aqqa ɣares tɣuni d tameqqṛant aked tenfust a, yufa dayes ixef nnes, nzemmar ad nini: aqa ssa i d yeksi isemm a.

Deg yict n tqessist nniḍen: «ttḥadid radas inu s ifassen n meεlik» ittini dayes: «ssneɣ zzillizeɣ am, am usaru n takesna aked llɣa n ‘titanik’, tmuruded d ɣari d yaṛẓawt, tmeḥḥced dayi d imezran, ttḥadid radas inu s ifassen n meεlik» [5]. yidar d dayes llɣa n titanik, izli ya issakkʷaḍ aneɣ ɣar tsekla taglinzit ɣar yijj n uɣennij n «silin dyun» aɣennij a qqaren as: my «heart well go on» aqqa t deg ufil n (titanic) deg usenti nnes: Every night in my dreams, I see you, I feel you that is how I know you go on, far across the distance and spaces between us you hove come to show you go on.

Deg yijj n yezli n yijj n wezyen n tqessist aqqa t deg wamud n «reεwin n tayri» war yelli ca deg wamud ɣar daxel, amen war das yeggi ula d azwel. izli ya yeqqar: asefru inu d reεwin d tniɣt asel tniɣt, yudum xef wamesterdam, sḥessen as deg wutrixt. Izli ya nzemmar ad t neqqen ɣar tsekla tamaḍlant, minzi yessirar dayes assaɣen n tmurt nniḍen, u xmi nessawal xef tsekla tamquddit, nessawal ula xef usuɣel; mala yetxasuɣel ɣar yiles n thulandit, iddakkʷal zi tsekla nnes.

Yettini derwic deg yict n tqessist:

لا أنام لأحلم قالت له بل أنام لأنساك، ما أطيب النوم وحدي بلا صخب في الحرير، ابتعد كي أراك وحيدا هناك.

di «fad n wesɣad» yettini kennuf: «mala iteṭṭeṣ ḥima ad tt yettu, necc teṭṭṣeɣ a «cahra» ḥima ad ɣari tas d di tyarja ad tt nesseεdu. Necc war ttwiriɣ raxaṛt jar aneɣ d d beṭṭu, mani εad d iḍeṣ waha itekkes iεeddu» [6]. da, azlawi yegga wezlawi ict n tmeslayt tecna aṭṭaṣ, ismana d belli yeɣṛa i midden, yeksi d asneflul n derwic yaṛẓa t s wesneflul nnes.

Tasekla tamquddit ɣares aṭṭaṣ n yeyyran (مجالات الأدب المقارن) zeg yeyyran a ntaf:

Imedyaten n itarrasen d yewriken n umezruy di twuriwin tiseklanin: amen ntaf ɣar kennuf di «Jar amezruy d uqaṛṭaṣ» itidar: mawsitung d cigivara. yenna deg yezli: «mawsitung yessen ic, cigivata issitem ic, ma arifi yeksi c xef uzellif d itran» [7]. ntaf εawed deg wamud n «cahrazad» yessirar sin n wassaɣen wtin aẓwaṛ di tsekla tamaḍlant «Julyit» d «layla» iqqar: xef treɣwin n tefrit, xef treɣwin n treɣwin, ad t ariɣ. tenyi assaɣ n julyit d layla ad t twariɣ» [8]. Julyit ttawi aneɣ ɣar tsekla taglinzit, ɣar tenfust n «julyut d rumyu», layla ɣar tsekla taεrabt «قيس و ليلى» u tnayen a n tenfas din ict n tɣuni deg wayen jar asent s uya msarwasent di ca n temsirin.

tasekla tarifit, tennuṛzem ula xef tasekla tameslemt (الأدب الإسلامي) manaya ntaf it ɣar tezlaweyyin: εica busnina d εica kurdi amen t ntaf ɣar wezlawi ḥasan lmusawi.
----------------------------
[1] tameggarut n wungal ‘‘ussan ideryen sadu lalla turtut’’ n umaru  muṣṭafa qaḍawi, tasna 163.
[2] https://youtu.be/JKY79yaytwo
[3] 28 degrés à l’ombre
C’est fou, c’est trop
On est tout seuls au monde
Tout est bleu, tout est beau.
Tu fermes un peu les yeux, le soleil est si haut.
Je caresse tes jambes, mes mains brûlent ta peau.Ne dis rien,
Embrasse-moi quand tu voudras
Je suis bien,
L’amour est à côté de toi.On est bien Monaco,
28 degrés à l’ombre
Tu ne dis plus un mot
J’éteins ma cigarette, il fait encore plus chaud
Tes lèvres ont le goût d’un fruit sauvage
Et voilà,
Comme une vague blonde
Tu m’emportes déjà.
Ne dis rien,
L’amour est au-dessus de moi.
[4] azlawi «Karim Kennuf», Amud «cahrazad» taqessist «Ksi ayi» tasna 28
[5] azlawi  «Karim Kennuf» amud «fad n wesɣad» tasna 43.
[6] azlawi «Karim Kannuf» amud «fad n wesɣad» tasna 13.
[7] «Amezruy jar tidett d uqaṛtaṣ» aḥric wiss sin.
[8] taqessist «isem nnem», Karim Kennuf, amud «cahrazad» tasna 13.