Iɣaṛḍayen d midden


Iɣẓaṛ n Tyawt[2], yulɣen d aziza, i iggwjen s ca n igmimitṛuten xminni nhekwa xef Selwan, itazzel ileqqef taɣma n yijj n teɛrurt. Ula d Aman mludan, minzi teḥrulluḍen xef yejdi awraɣ, ttissiqen s uxdad n tfuct dat ɣa ad awḍen ɣa uyelmam i iḥṣaṛen. Xef yijj n uɣezdis n yeɣẓaṛ, admar awraɣ itari ifarɣ aked idurar n Gurgu untimen d isfiḥen, maca zeg uɣezdis n tefrawt aman ḥṣaṛen ten waddagen: isemlal[3] d iɛettugen[4] d izizawen aked mkul tafsut, teṭṭfen, s wadday deg uɣeddu n tifray nsen, ifetwiten id ttawi tamzazt, d ireyran[5] i ɣaṛ illa igelmusen d iqaṛqacen d icemlalen ṭṭṣen, d iseṭṭan i ifarɣen ggin tagenzi xef uyelmam. Xef ujemmaḍ n yeɣẓaṛ mani illa yejdi, adu waddagen, tifray i yuzɣen ssunt aṛaq, txarcucent xminni dayes itazzel ca n uzermummuy. Ɣaṛ uminḍaṛ[6], iyaṛẓizen ttefɣen d zeg uxlij ḥama ad qqimen xef yejdi. Deg imucan yummɣen ntaf iderzan n tidɣaɣatin i senni ikkin xef tmeddit, d iɛejjinen n yiṭan id itasen zi leɛzibat, d udriz[7] n izerzren id itasen ad warden di tallest.

Din ij n tebridt deg isemlal d jar ireyran. Tabridt a sseḥfan tt iḥenjaren id itasen zi reɛzibat ḥama ad fetḥen deg uyelmam nni yullɣen, sseḥfan tt iṣuraf n imetlaɛ id ihekwan ɣaṛ uminḍaṛ zeg ubrid ameqṛan, uḥren, tnusan zzat i waman. Dar n yijj n useṭṭa yudar d aglawan n yijj n uryer d aqemqam, din ca n yiɣɣed iqqim zi tmessi i itɛawaden; aseṭṭa nni iḥfa d areqqaɣ s uɣimi n yiwdan.

ɣaṛ uminḍaṛ n yijj n was iḥma issenta d ad iṣuḍ ca n uṣemmiḍ ifsus jar tifray. Tiri turi aked tiɛurar ar tqiccit. Xef ujemmaḍ n yejdi iyaṛẓizen qqimen war nhezzen am yeẓṛa i iɣemyen deg ucal. Xenni yus d zeg uẓi[8] n ubrid ameqṛan ijj n imesli n ticli di tefray n uryer i itxarcucent. Iyaṛẓizen arwlen s ususem ad nnuffaren. Ijj n ubellarej ikrucceḍ iḍreq i wafriwen nnes imstalen[9] ad iḍu deg ujenna uca iwca i yeɣẓaṛ. Deg ict n tirmelt adɣaṛ nni idwel yugu, xenni sin n iyaryazen fɣen d zi tebridt nni saman[10] d ayelmam aziza.

Uyuren d aked tebridt ttemseḍfaṛen ijj awarn i wenneḍni xenni qqimen amenni zeg ad fɣen ɣa dmani. S sin idsen tuɣa yarḍen srawel d tikberin n djin i ɣaṛ illa abraten[11] n wanas. S sin idsen ggin ticucay farɣent d tibarcanin, arbun xef tɣaṛḍin nsen tassut tegga aḍfaṣ inneḍ. Aryaz amezwaru tuɣa t d azdad ifsus, aɣembub nnes d aḥemṛuni, tiṭṭawin nnes uḥrent qeḍɛent, ɣaṛs tifras gdaṛent. Maṛṛa min dayes itwasenmel: d ameẓyan, ifassen mɣaṛen, iɣallen d ikeccuḍen, anzaren d izdaden qaɛ d iɣsan. Awarn as iggwar anemgal nnes, ijj n uqamqam, aɣembub ifaṛɣ, tiṭṭawin nnes d timeqṛanin waṛɣent, d tiɣaṛḍin d timiriwin hwant, iggwar iẓḍiy itakrer iḍaṛen nnes am itmakrer ububbaẓ. Iɣallen nnes war tnecruruden maca tneyrurun aked iɣzdisen nnes.

Aryaz i izzaren ibed cwayt deg uẓaɣaṛ, wenneḍni i t iḍfaṛen tuɣa yudef dayes. Ikkes tcacect nnes, issfeḍ tidi s imelleɣ uca izzerz it. Asmun nnes aqemqam indaṛ tassut nnes, xenni ihwa ɣaṛ tmurt iswa zeg waman izizawen n uyelmam, tuɣa iwarred, icexxaṛ deg waman am uyis. Aryaz aquḍad issuṛf ɣaṛs iɣedded[12].

«Ɛma!» Inna s s reqjaret. «Ɛma, yalaṭif[13] wa ses aṭṭaṣ». Ɛmaṛ isiɣi icexxaṛ deg uyelmam. Aryaz aquḍaḍ yudar ɣaṛs izzerz it zi teɣṛuḍt. «Ɛma qa a’ therced am iḍennaḍ x tmeddit».

Ɛmaṛ isseɣḍeṣ azellif nnes maṛṛa, s tcacect nnes, deg waman, xenni iqqim idis i yeɣẓaṛ, tcacect nnes ttudum s waman xef tekbert nnes tazerwalt, tessuf as aɛrur. “manaya icna” inna s. “su cwayt, a Jebbaḥ. Barbar x uzellif nnec” izmummeɣ s ugezgez.

Jebbaḥ issehwa tacemmust nnes issars it cwaycwayt di tmurt. “Wa ssineɣ ma sebḥen waman a” I inna. “tmanen ayi d axmi daysen kuffu”

Ɛmaṛ iɛjen s uḍaṛ nnes ameqṛan deg waman, issenhez tifednin nnes xenni aman dewlen aṛwyen: ggin tiqurayin, meɣɣaṛent deg uyelmam ar ujemmaḍ nneḍni xenni tɛaqqabent id ɣaṛsen. Ɛmaṛ ixezzar daysent xminni tafḍent. “xza a Jebbaḥ. Xza min ggiɣ.”
Jebbaḥ iqqurred idis i uyelmam xenni iswa zeg ufus nnes ca n turutin fsusent. “ṭṭibet d tenni” issekcem. “mala nenna tidet aman a wa ggwan, maca ɛemmas wa ses zeg waman wa ttizlen a Ɛma” inna s am war yug. “su zi tarya mala tuɣa teffuded” iṛucc aɣembub nnes s yijj n wuru n waman xenni issuyar it s ufus nnes adu uɣesmar nnes d xef ijiman nnes. Xenni yarra tcacect nnes, issaggwej ixf nnes xef yeɣẓaṛ, ismun ifadden nnes idarreɛ asen. Ɛmaṛ i tuɣa i ixezzaren, igga am itegg Jebbaḥ, nican. Iɛarn ixf nnes ɣaṛ deffar, ismun ifadden nnes, idarreɛ asen, ixzar ɣaṛ Jebbaḥ ḥama ad iẓaṛ ma igga manayenni nican. Ijbed tcacect nnes cwayt swadday xef tma n tiṭṭawin nnes, am igga Jebbaḥ i tcaccect nnes.

Jebbaḥ ismuqqel s uxeyyeq deg waman. Tibuda n tiṭṭawin nnes zewɣent s ṭya n tfuct. Inna s am ijdeb, “ili nkemmel abrid nneɣ di lkaṛ[14] ar leɛzib meɛlik aqewwad[15] nni n ucifur tuɣa issen abeɛda min iqqa. ‘ɣa ijj n usettum d ameẓyan x ubrid ameqṛan’ I inna. ‘ɣa’ ijj n usettum d ameẓyan’. Wayyaw! ɛlaḥal kuẓ igmimitṛuten, d manaya i tuɣa din! Tuɣa war yexs ad ibed ɣaṛ tawwart n leɛzib, x manayenni. I umaɛguz mmis n leḥṛam. Iwa xzar meɛlik ɣaṛ iqqim di Selwan abeɛda. Iwca neɣ arreclet ɣaṛ barra uca inna ‘ɣa’ ijj n usettum d ameẓyan x ubrid.’ Ad ṭawreɣ teɛdu kuẓ n igmimitṛuten. Yeɛɛut x wass a iḥman d abarcan”

Ɛmaṛ ixzar dayes s usedḥi “Jebbaḥ?”

“iyyih, min texsed?”

“mani neggwa, a Jebbaḥ?”

Aryaz ameẓyan ijbed idis n tcaccect nnes ɣaṛ wadday uca icarf tanyart ɣaṛ Ɛmaṛ.

“iwa tettud abeɛda, tettud? Ixes ayi ad ac iniɣ ɛawed, niɣ lla? A sidarebbi leɛziz, cek d ijj n mmis n leḥram a yabuhali!”

“ttuɣ” Ɛmaṛ inna s cwaycwayt. “ggiɣ min zemmaɣ maḥend wa tettuɣ. S tidet n a’bbi ttuɣ, a Jebbaḥ”

“waxxa, waxxa. Ad ac iniɣ twala nneḍni. Wa ɣaṛi min ɣa ggeɣ. Yura xafi ad sseɛdux maṛṛa akud inu ad ac qqareɣ ca n tɣawsiwin cek a’ tent tettud xenni nec ad ac d tent iniɣ ɛawed”

“ku’ amur tteggeɣ min zemmaɣ” inna Ɛmaṛ, “maca wa dayi tteffeɣ mliḥ. ɛeqqleɣ x iqnenyen, a Jebbaḥ.”

“tfu x iqnenyen. d manaya i tzemmad ad tɛeqled lebda, nitni, iqnenyen. Waxxa! Sel rexxu, xenni twala a ixes ac a’ tɛeqled, ammu wa dayneɣ itiri bu umnus. Tɛeqled ami tuɣa cek teqqimed x yijj uqadus di tsukt n Huwwari xenni txezzad umuɣ nni n twuri?”

Aɣembub n Ɛmaṛ iṣfa s yijj n uzmummeɣ, ineɛneɛ. «Wa lliɣ mtebbet, a Jebbaḥ. ɛeqleɣ x manayenni… maca… min negga xenni? ɛeqleɣ x ca n teḥramin ɛdunt id xenni cek tennid… cek tennid…»

«Ttu, ttu min nniɣ. Tɛeqled ami nuḥ a’ netta tawuri xenni wcin aneɣ nnkawi d tinfulin n lkaṛ?»

«wah, nican, a Jebbaḥ. ɛeqleɣ rexxu». Yiwi ifassen nnes s tfessi ɣaṛ adaxel i lejbub n tekbert nnes. Inna s cwaycwayt, «Jebbaḥ… wa ɣaṛi telli ten inu. Waqila weddaɣ tt».  Ixzar ɣaṛ wadday ɣaṛ tmurt, iqḍaɛ layas.

«wa ɣak tt temniɛed ɛemmas, a yabuhali n leḥram. Aqqa tent ɣaṛi s sin id sent. Tɣir ac, a’ c jjeɣ a’ ɣak tili nnekwet nnec n twuri?».

Ɛmaṛ isfarnen s umiri[16]. «t… tɣir ayi ggiɣ tt di jjib n tcikita». afus nnes iruḥ ɛawd ɣaṛ jjib.

Jebbaḥ ixzar dayes s uɣezdis. «min id tjebded zi jjib nni?» «wa ɣay walu di jib inu». Ɛmaṛ inna s ixuḍan.

«Sneɣ wa din walu. Aqqat ɣak deg ufus nnec. Min ɣak teffad deg ufus nnec?».

«wa ɣay walu, a Jebbaḥ. Nican».

«yallah, awy it id».

Ɛmaṛ issaggug afus nnes i iqqnen xef Jebbaḥ. «d aɣaḍa waha, a Jebbaḥ»

«aɣaḍa? aɣaḍa idda?».

«Uh-uh. d ijj n uɣaḍa immut waha, a Jebbaḥ. Wa tenɣiɣ ca. Nican ! ufi t. ufi t immut».

«awi d awru!» inna s Jebbaḥ.

«aw, jj it aɣayi[17] iqqim, a Jebbaḥ».

«Awi d ɣaṛi!».

Ɛmaṛ igga s array yaṛẓem afus nnes cwaycwayt. Jebbaḥ yisi aɣaṛḍa xenni indaṛ it ɣaṛ ujemmaḍ nneḍni n uyelmam, deg uxlij.
«min zzayes ɣa tegged qaɛ zeg uɣaḍa a immuten?».

«Zemmaɣ ad as sḥinbeɣ s yimez inu am neggwa ɣa zzat».  inna s Ɛmaṛ.

«ad ac iniɣ rexxu, wa tesḥinnibed ula d ijj uɣaḍa cek teggwad akidi. Tɛeqled abeɛda mani neggwa rexxu?».

Ɛmaṛ itban d iṭṭebhet xenni axmi issedḥa igga aɣembub nnes jar ifadden nnes.

«ttuɣ ɛawed».

«a yarebbi leɛziz, « Jebbaḥ inna s uẓegzen. «xza ad ac iniɣ, a’ naḥ a’ nexdem deg ijj n leɛzib am wenni izi d nusa ssiha zeg ugafa».

«sennej zeg ugafa?»

«di Wadamlil[18]».

«ah, nican. ɛeqleɣ. di Wadamlil».

«leɛzib nni i ɣa neggwa aqqa t nican ɣa wadday ɣa ca n kuẓ n igmimitṛuten. a’ din naḥ xenni a’ nẓa akerwa[19]. rexxu, xza ad ac wceɣ nnkawi nneɣ n lxedmet, maca cek wa d ssufuɣ ula d yijj n wawal zeg uqemmum nnec. a’ tbedded amcnaw aẓṛu wa teqqad walu. mala netta ifḍeḥ icek d, itwala cek d sidis n ibuhaliyen, wa daneɣ itic lxedmet, maca mala itwala c ta’bled[20] dat i ɣa tessiwled, lexdenni aqqaneɣ mliḥ. ggi t deg uzellif nnec»

«ilic tehnid a Jebbaḥ. ggiɣ t deg uzellif inu».

«waxxa. xminni ɣa nadef a’ nẓa akerwa, min ɣa negg?» «ad… ad…» Ɛmaṛ ihendez. Aɣembub nnes idwel d abarcan s uxemmem.

«wa… qqaɣ walu. ɣa d beddeɣ waha».

«aqqa c tsebḥed. rexxu mliḥ. inni t tiwa i sin, kṛaḍ n imuren ammenni ad tafed wa tzemmad ad t tettud».

Ɛmaṛ imehmeh i ixf nnes s cwaycwayt, «wa qqaɣ walu… wa qqaɣ walu… wa qqaɣ walu».

«waxxa, « inna Jebbaḥ. «ɛawed wa ttiḥed ad aneɣ d tjebded ṣdaɛ am mamec teggid di Wadamlil».

Ɛmaṛ iqqim iṭṭebhet. «am min ggiɣ di Wadamlil?».
«uh, ula d wenni tettu’ t, niɣ lla? «waxxa, wa c sɛeqqileɣ ca, ggwdeɣ ad as tɛawded ɛawed».

Ca n tfawt n tiɣit tewt d zeg udem n Ɛmaṛ. «uzlen d xafneɣ zi Wadamlil», ingez ɣaṛ tili nnes s umiri.

«Uzlen d xaneɣ, ini t ɛad», inna s Jebbaḥ s uqraɛ n wul. «narwel. tuɣa azzun xaneɣ, maca wa daneɣ mniɛen».

Ɛmaṛ ibaṛkikkeḍ s umiri. «manaya wa t tettuɣ ca, a’ nemḥaṛṛam».

Jebbaḥ iẓẓel xef yejdi, ismun ifassen nnes adu uzellif nnes, xenni Ɛmaṛ igga am netta, issili d azellif nnes ḥama ad ixzar ma manayenni i itegg ma nican. «Uf, mecḥal dayek d ṣdaɛ» inna s Jebbaḥ.

«meɛlik wa dayi telsiqed deg unewwa ad iliɣ mliḥ waḥdi, fsuseɣ. ad ɛiceɣ ict n tudat tehwen, d iqda a’ ɣaṛi ili ula nnec ict n tmeddukelt».

Ɛmaṛ iqqim ijj n cwayt iẓẓel war inhiz xenni inna s umiri, «qa neggwa a’ nexdem di leɛzib a Jebbaḥ».

«waxxa. manaya qa tesned t. maca rexxu a’ nekka a’ neṭṭeṣ da minzi d necc i ixsen».

lexdenni ass tuɣa iɛeddu deɣya. ɣaṛ, tiqiccitin n idurar n Gurgu ttissiqent s uxdad n tfuct i tuɣa i isemḥen di tefrawt. ijj n ufiɣaṛ n waman iẓwa ayelmam, azellif nnes issijja d am ca n uqaṛnuc deg ummas n tebḥart. iɣunam ttenhezzan aked waman i itazzelen. ɣaṛ laggwaj zeg uẓi n ubrid ameqṛan ijj n waryaz inna d ca n wawal, d wenneḍni yarra d xafes. Igelmusen n uryer nhezzen s yijj leɛwin i iqḍan din deg umcan.

«Jebbaḥ- mayemmi wa ntriḥ ɣa leɛzib a’ nemmunsu ? qa tticcen amensi di leɛzib».

Jebbaḥ igrawel[21] d xef yijj n uɣezdis. «waxxa nniɣ ac wa tfehmed ca. nec xseɣ ad qqimeɣ da. tiwecca a’ naḥ a’ nexdem. ami id nusa ẓṛiɣ macinat uṣaṛwet. Manaya ixs ad yini neggwa a’ neccuṛ tixuncay n imendi, ad d nenda cmaɛ. tameddit a ad sarḥeɣ iḍan inu da ad xzaɣ itran deg ujenna. necc tmettiɣ x manaya».

Ɛmaṛ ikkar ibed xef ifadden nnes xenni ixzar ɣaṛ Jebbaḥ. «wa ntmunsiw ca?»

«wah maɣa lla, mala tḥawced d ca n ukeccuḍ. qa ɣaṛi kṛaḍ n tqedduḥin n llubiyet di tcemmust inu. siɣ timessi. ad ac wceɣ ijj n tceɛlect xminni ɣa d tesmuned akeccuḍ. xenni a’ nessenw llubiyet uca a’ necc».

Ɛmaṛ inna, «tteɛjib ayi llubiyet aked ṭṭumaɛṭic».

«lla wa ɣaneɣ ca ṭṭumaɛṭic. ruḥ awi d ikuccuḍen. wa din tmunnuḍ. wa iqqim walu ad ndeṛent tillas».

Ɛmaṛ war inni ami ibed xef iḍaṛen nnes uca iweddaṛ deg uxlij. Jebbaḥ iẓẓel mani it tuɣa xenni ibda itseffaṛ cwaycwayt i ixf nnes. ca n umesli n uharhar n waman itwasla ɣaṛ wadday n yiɣẓaṛ manis ikka Ɛmaṛ. Jebbaḥ isqaṛ uca ibda isḥessa. «ya lweḥc», id inna s leɛqel, xenni idwel itseffaṛ ɛawed.

war dinni min ikka, Ɛmaṛ idwel d s uxarcec deg uxlij. yissi d deg ufus nnes ict n tkeccuḍt d tameẓyant. Jebbaḥ ikkar iqqim. «waxxa», inna as s uxeyyeq. «awi d ɣaṛi aɣaḍa nni!».

maca Ɛmaṛ ismesken. «man aɣaḍa, a Jebbaḥ? wa ɣayi ca aɣaḍa».

Jebbaḥ isarraḥ afus nnes. «yallah. awyi t id ɣaṛi. wa dayi tcemmted ktaṛ».

Ɛmaṛ s cwayt n ukukru idwel ɣaṛ deffar, ixzar s uduhdu[22] ɣaṛ uxlij axminni yarezzu ad yarwel ad yaf tilelli nnes. Jebbaḥ inna d s tesmuḍi, «ad ayi d tewced aɣaḍa nni niɣ a’ d aseɣ ac marḥeɣ?».

«min dac ɣa wceɣ a Jebbaḥ?»

«tesned min xseɣ a nɛi[23]. wc ayi d aɣaḍa nni».

Ɛmaṛ igga afus nnes di jjib s awarn i lxaḍaṛ. tmijja nnes tarjij cwayt. «mayemmi zeɛma wa zemmaɣ a’ ɣaṛi tejjeɣ. wa’ illi n ḥed aɣaḍa ya. wa’ t ucaɣ ca. ufiɣ t di tmut ṭṭaf i ubrid».

afus n Jebbaḥ iqqim amenni yaṛẓem. s ttawil[24], am ijj n uqzin i war yugin ad yawi tacurt i bab nnes, Ɛmaṛ iḥlilles d, idwel ɣaṛ deffar, iḥlilles d ɛawed. Jebbaḥ isḍuqqeẓ iḍuḍan nnes, ɣaṛ imesli nni, Ɛmaṛ iṛẓi[25] i uɣaṛḍa nni deg ufus n Jebbaḥ.

«wa tuɣa zzays tteggeɣ ca n lḥajet d taɛeffant, a Jebbaḥ. tuɣa sḥinnibeɣ as waha».

Jebbaḥ ibed uca indaṛ aɣaṛḍa nni s maṛṛa min ɣaṛs d uggaḍ[26] ɣaṛ laggwaj, di tallest nni n uxlij, xenni yuyar zzat i uyelmam uca isyard ifassen nnes. «abuhali ya n leɛra. tɣir ac wa ssineɣ ɣak iḍan uffen, tudfed deg waman n yeɣẓa ḥama ad t id tisid?» isla iɣuyyan n Ɛmaṛ xenni idwel ɣaṛs. «tnixsised am uhenja ameẓyan! ya lebyaḍ! d lɛib x ijj n uqemqam am cek». iyencicen n Ɛmaṛ arjijjen d imeṭṭawen ntaben ad as d hwan. «ayyaw a Ɛma!» Jebbaḥ igga afus nnes xef teɣṛuḍt n Ɛmaṛ. «wa c kkiseɣ ca aɣaḍa nni wa’ illi ḥama akik iliɣ wa ḥliɣ. aɣaḍa nni igga arriḥet a Ɛma; ɛawed tesḍuqzed t maṛṛa s ifassen nnec. azu d ca n uɣaḍa isbaḥ xenni jj it ɣak cwayt».

Ɛmaṛ iqqim ɣaṛ tmurt issehwa azellif nnes ixeyyeq. «wa ssineɣ mani ɣa yafeɣ iɣaḍayen nneḍni. ɛeqleɣ x yijj n temɣat tuɣa lebda ttic ayi ten melmi ma ɣas ca n yijj. maca tameṭṭut nni wa’ da telli».

Jebbaḥ imelleɣ[27] xafes».tameṭṭut, ah?» «wa teɛqiled min teɛna tmeṭṭut nni. tenni tuɣat d ɛentic Xira. tuɣa teqḍeɛ ac ten minzi tuɣa tneqqeḍ ten lebda».

Ɛmaṛ ixzar ɣaṛs s usɣumbaṛ. «tuɣa ten d imeẓyanen aṭṭaṣ,» inna, itettar smaḥet. «tuɣay sḥinnibeɣ asen, uca zeɛfen’ay iḍuḍan xenni lebẓeɣ asen cwayt azellif nsen uca tmettan- minzi tuɣayen d imeɛtatucen». «ssitim a’ ɣaneɣ yili iqnenyen deɣya, a Jebbaḥ. nitni wa llin ca d imstatuḥen».

«ad ‘aḥen ad negzen iqnenyen. Nesyard zzayek ifassen deg iɣaḍayen usaɛak d ca nneḍni. ɛentic Xira tewca c ijj n uɣaḍa n gumma cek qaɛ wa dayes ttiwyed».

«tuɣa wa yeḥḥi[28] i usḥinneb,» inna d Ɛmaṛ.

axdad n uɣlay n tfuct yuli tiwa i tqiccitin n idurar d tembabast tudar d xef tefrawt, xenni tameddit tedra addagen n isemlal d ireyran. ijj n unefɣur d ameqṛan yuri d ɣaṛ tesna[29] n uyelmam, iskef azwu uca iɣḍeṣ ɛawed iweddar deg waman ibarcanen, ijja awarn as deg waman tiqurayin meɣɣaṛent. tiwa nsen tifray ibdant ad snuccegent, d ca n tḥaṛyaḍt d tameẓyant n uxecxuc tṣuḍ d xenni tarsa xef tesna n uyelmam.

«akeccuḍ nni ma a’ d yas ma a’ taḥed ad t id ttawyed» isseqsa t Jebbaḥ. «qa dinni ɛurric awani aryer nni diha. iruyaz n lḥemret n yeɣẓa. yallah ruḥ awy it id».

Ɛmaṛ iruḥ awarn i waddag xenni yisi d ijj n uḥarwec n tefray uzɣent d ca n tgelmusin. Indaṛ itent deg uɛurric xef tɣaṛɣat i tuɣa din d taqburt, xenni idwel a’ d yarni. tuɣa amen ɛad tendeṛ d tullist. afriwen n yijj n uberɣud[30] ṣeffaṛen tiwa i waman. Jebbaḥ iṣṣuṛf ɣaṛ tɣaṛɣat xenni issiɣ tifray yuzɣen. tafettuct n tmessi teṭṭef di tefray uca tebda ad taɣ.

Jebbaḥ ifsi tacemmust nnes issufeɣ d zzayes kṛaḍ n tqedduḥin n llubiyet. isbed itent zzat i tmessi, udsent anerɣi maca mbla ma d leqfent aḥaduq yuɣin.

«qa da llubiyet i kuẓ n yewdan,» inna d Jebbaḥ.

Ɛmaṛ ixezzar it id zeg uẓi nneḍni n tmessi. inna s uẓider, «tteɛjib ayi s ṭṭumaɛṭic».

iqelɛas d ul uca inna s d Jebbaḥ «iwa wa ɣaneɣ ca,» «maṛṛa min wa ɣaneɣ d wenni i texsed cek. A sidabbi i iɛizzen meɛlik aqa yi waḥdi ili ɛiceɣ di lehna. zemmaɣ ad afeɣ deɣya lxedmet d wa ttilint qaɛ timxumbal. mbla inexliɛen, xenni xminni ɣa infalal uyur ad ṭfeɣ semmumraw iqaṛṛiḍen inu uca ad ‘aḥeɣ ɣa temdint ad sɣeɣ min xseɣ. zemmaɣ ad ssenseɣ di lburdi. ad cceɣ mani ma xseɣ, d min ma xseɣ. zemmaɣ ad ggeɣ manaya mkul ayur. ad sweɣ cṛab ar ɣa bbuhelyeɣ, niɣ ad iraɣ ckamba niɣ duminu». Ɛmaṛ iqqurred uca ixzar d zi awarn i tmessi di Jebbaḥ i iɛeṣṣeben. aɣembub n Ɛmaṛ idwel ikfaṛ. « i xenni min di lliɣ,» Jebbaḥ ikemmel d i wawal iɛeṣṣeb. «ɣaṛi cek! wa tzemmad ad ayi tejjed ad xedmeɣ, maṛṛa lexdayem taḥent ayi. d ttejjid ayi dduṛiɣ lebda zi tmut ɣa tmut. mahu i manaya tessadafed ixf nnec di temxumbal. ttegged leḥwayej tiɛeffanin ttejid ayi nec a’ c fekkeɣ zzaysent».  tmijja nnes axmi tsɣuy inna s «a yabuhali mmis n teqzint[31]. Ttegged ayi abda iḍaren deg ubaṛyuḍ[32]»

Jebbaḥ ibda issawal am tteggent tḥenjirin timeẓyanin xminni ttemɛeyyabent jar asent. «tuɣa xseɣ ɣa ad as ḥadiɣ tareswayt i tḥenjat nni; tuɣa xseɣ ad as sḥinbeɣ amcnaw i sḥinnibeɣ i ca n uɣaḍa; iwa in’ ayi, a nɛi, mamec ɣa tegg a’ tessen texsed ɣa ad as tḥadid taserwayt? tengez s unexliɛ ɣa deffa cek tlesqed tt tcebbad dayes am ttegged i ca n uɣaḍa. tesɣuy xenni nesseɛdu ass am ikmel neffa adu tarya, maṛṛa tazzu xaneɣ. nextutter di tallest ḥama a’ d narwel senni. xenni abda amenni abda. meɛlik izemmaɣ a’ tili bẓeɣ cek di ca n uḥebbas aked yijj n ugendid n iɣaḍayen maḥend a’ tarred mezri».

axeyyeq yarsa cwayt xef Jebbaḥ. ixzar tiwa i tmessi ɣaṛ uɣembub aɣemmar n Ɛmaṛ, xenni tuɣa issuṭṛem lḥal, maca timessi tegga tfawt xef izeqquren n waddagen d igelmusen itnefraɣen tiwa nsen. Ɛmaṛ iḥrurd d idis i tmessi axmi iggwar xef tmellalin uca yus d zzat i Jebbaḥ. iqqim xef inarzawen nnes. Jebbaḥ iqleb tiqeduḥin nni n llubiyet ḥama ad ḥmant zeg uẓi nneḍni. igga ixf nnes axminni war yeẓṛi Ɛmaṛ aqa t zzates.

«Jebbaḥ,» s cwaycwayt. war xafes yarri.

«Jebbaḥ!»

«min texsed?»

«tuɣa tqeṣṣaɣ waha, a Jebbaḥ. wa’ xseɣ bu ṭṭumaɛṭic. qaɛ wa ttetteɣ ṭṭumaɛṭic waxxa aqqa tt da zzati». meɛlik aqqa tt da ad tili teccid zzayes cwayt a Jebbaḥ».

«maca wa’ tt tetteɣ qaɛ, a Jebbaḥ. ad ac t jjeɣ i cek. tzemmad ad tt tegged x llubiyet nec wa ɣas tqaṛṛibeɣ».

Jebbaḥ yaṛxu d i uɣembub ixezzar ɣaṛ tmessi. «xminni txemmameɣ mamec i tt ɣa sseɛduɣ mliḥ mbla cek tbuhluyeɣ. wa dayi ttejjid ad hniɣ».

Ɛmaṛ iqqim amenni iqquṛṛed xef ifadden nnes, ixezzar di tembabast ajemmaḍ i yeɣẓaṛ. «Jebbaḥ! texsed ad uyuɣ ac jjeɣ waḥdec?»

«mani ɣa taḥed qaɛ?»

«zemmaɣ ad ‘aḥeɣ ɣa idemrawen diya[33]. zemmaɣ ad afeɣ ca n yifri di ca n umcan».

«yyih! mac ɣa tegged a’ tecced? wa ɣak bu leɛqel izi ɣa tafed min ɣa tecced».

«ad afeɣ ad afeɣ ca n lḥacet, a Jebbaḥ wa tteḥdijiɣ bu macca d tasebḥant ak ṭṭumaɛṭic». «ad ẓleɣ di tfuct ḥed wa dayi itseddaɛ. x’nni mala ufiɣ ca n uɣaḍa, zemmaɣ ad t jjeɣ ɣayi. wa dayi t itekkes ḥed».

Jebbaḥ igga dayes ijj n uẓṛam uca ibehheg dayes. «tuɣayi d aɛeffan akik, yac?»

«mala wa dayi texsed zemmaɣ ad uyaɣ ɣa idemrawen ad azuɣ x ifri. zemmaɣ ad telɛeɣ mermi ma texsed».

«lla, xza! tuɣa tqeṣṣaɣ waha, a Ɛma. minzi nec xseɣ ad teqqimed akidi. ɣa cek tdeyyaɛed tt xminni iɣaḍayen nni tneqqed ten lebda. » isqaṛ. «xza ad ac iniɣ. mala ca n nhar ufiɣ ca n uqzin ad ac tewceɣ a Ɛma. imken wa t tneqqeḍ ca. aqzin ḥsen ac zeg uɣaḍa minzi tzemmad ad as tesḥinbed s jjahd».

Ɛmaṛ igga axminni itjemmel xef Jebbaḥ minzi iḥes tifet xafes. «mala wa texsed, ɣa inay t waha, xenni ad aḥeɣ diya di idemawen in. tiwa idmawen nni xenni ad ɛiceɣ waḥdi. xenni way zemma ad yaca yi ḥed iɣaḍayen inu».

Jebbaḥ inna s, «xseɣ akidi teqqimed, a Ɛma. mala aqqac waḥdec ac nɣen am yijj n ucɛeb. lla qim akidi. Ɛentic Xira wa tqebbel ad ttetliɛed waḥdec waxxa nettat temmut».

Ɛmaṛ issiwel d s uqeddec, «iniyi amcnaw qbel».

«min dac ɣa iniɣ?».

«siwel ayi d x iqnenyen».

Jebbaḥ inheḍ xafes, «nnehra ma tqedced ayi».

Ɛmaṛ izaweg it, «yallah a Jebbaḥ. Ina yi ɛafak a Jebbaḥ mac dayi tennid qbel».

«mana yenni yus ac d x llɣa, niɣ lla? waxxa, ad ac iniɣ xenni a’ nemmunsu».

Tmijja n Jebbaḥ tedwel tulleɣ. itɛawad d iwallen nnes s llɣa axminni tuɣa inna ten aṭṭaṣ zeg wami. «iwdan am neccin, i xedmen di leɛzibat, nitni d iwdan illan d iweḥdaniyen maṛṛa deg umaḍal. wa ɣasen bu lwacun. d imḥaḥyen waha. Ttakwaḍen ɣa ca n leɛzib uca xedmen ar ɣa ɣasen yili cwayt n tenɛacin xenni taḥen ɣa temdint zzuzzaran maṛṛa min ɣasen, xenni wa ɣasen min ɣa ggen ɣa a’ d ndan tamellalt di ca n leɛzib nneḍni. wa tṛijin walu zi tudart a».

Ɛmaṛ tuɣa iqellec. «amn’i, amn’i. rexxu ɛaw’d mac i daneɣ ɣa temsa neccin».

Jebbaḥ isiɣi issawal. «d ameẓli i neccin. neccin ɣaneɣ izumma. ɣaneɣ wiked ɣa nessiwel, wenni i dayneɣ iteggen ccan. neccin wa illi zeg inni itɣiman di lqehwa tḍeyyaɛen tmenyat nsen minzi wa ɣasen mani ɣa ‘aḥen. mala ḥed nneḍni idḥa ggin t di texxamt ad din iqqim ad igg arriḥet, ḥed wa xas itseqsi. maca neccin lla».

Ɛmaṛ iqaṭeɛ it. «maca neccin lla! xenni maymi? minzi ... minzi necc ttcariɣ xac d cek ttcarid xafi, x manaya». ikarkar s tdeḥḥact. «zid, a Jebbaḥ!» tḥefḍed t s wul nnec. tzemmad ad tt tinid ula d cek».

«lla, cek. necc ttettuɣ ca n leḥwayej. ɛawed d mac ɣa yili».

«waxxa. ca n wass ad ɣaneɣ yili tinɛacin xenni ad ɣaneɣ yili ijj n taddart d yijj n sin n legṭaṛi n tmut d yijj n tfunast d cra n txeswin».

«xenni a’ nɛic d aweddaṛ,» Ɛmaṛ ingez deg ujenna. «xenni a’ ɣaneɣ yili iqnenyen. siɣi a Jebbaḥ! ɛawd x min ɣaneɣ ɣa yili di tebḥat d iqnenyen deg uḥebbas d x unẓa di tyaza d tmejmat d trussi x uɣi tegga tacbabt teqsaḥ wa nzemma a’ tt nqes. inayi a Jebbaḥ».

«mayemmi wa tt tɛiwided cek? qa tesned min ɣa tinid».

«lla ... inayi d cek. wa lli bu kifkif mala nniɣ tt nec. siɣi a Jebbaḥ. mac ɣa ggeɣ ad thilliɣ deg iqnenyen».

«waxxa» inna s Jebbaḥ. «a’ ɣaneɣ yili ijj n tebḥat d tameqṛant d yijj n uḥebbas n yiqnenyen d tyaẓidin. xenni xminni iccat unẓa lexdmet a’ taḥ a’ tbeqqel, xenni a’ negg timessi di tmejmat uca ad as nenneḍ a’ ntesla i unẓa iweṭṭa d x tẓeqqa. tibbuhlya!» issufeɣ d ijj n uzzal n jjib. «wa ɣaṛi bu wakud i cra nneḍni». issidef uzzal nnes di tqebbaṛt n tqedduḥt n llubiyet, iqess it zi sennej xenni iwca s tt i Ɛmaṛ. Awarn as yarẓem tenneḍni. zi jjib nneḍni ikkes d sin n tɣenjayin xenni isseɛdu yas i Ɛmaṛ ict. qqimen zzat i tmessi, ccuṛen iqemmumen nsen s llubiyet, uca bdan ttefẓen mliḥ. kra n tḥebba n llubiyet wḍant id zeg uqemmum n Ɛmaṛ.

Jebbaḥ iceyyar as s tɣenjact. «min das ɣa tinid tiwecca i ukerwa xminni ic ɣa isseqsa?»

Ɛmaṛ ibed zeg ufuẓ uca isseɣli. aɣembub nnes isnukem s usentu. «wa... wa qqaɣ... walu».

«aqqa c tsebḥed! amenni, a Ɛma! ḥada twala ya wa ttegged zi tinni nnec. xminni a’ ɣaneɣ illint legṭaṛi nni n tmut ac jjeɣ a’ thilliḍ deg iqnenyen, qa a’ tẓad. maca mala tɛeqled am rexxu».

Ɛmaṛ isbed imetmi nnes s ukfur. «zemmaɣ ad ɛeqleɣ» is inna.

Jebbaḥ ishez ɛawed taɣenjact nnes. «xza a Ɛma, xseɣ ad tesmuqled mliḥ deg umcan a, ɛqel xas mliḥ, tzemmad? leɛzib aqa t ɣa ca n afkuẓ n ugmimitṛu tiwa i ubrid nni diha. ḍfa ɣa iɣẓa!»

«wah, nican» yarra xafes Ɛmaṛ. «zemmaɣ ad ɛeqleɣ. ma’ wa’ ɛqileɣ x wa qqaɣ walu?»

«wah ɣak lḥeq. xza ac iniɣ a Ɛma. mala zeɛma teggid ca n temxumbal am ttegged lebda, xseɣ ad tased danita uca teffad deg uxlij».

«ad ffaɣ deg uxlij» inna Ɛmaṛ cwaycwayt.

«ffa deg uxlij ar ɣak d aseɣ. ad tɛeqled x manaya?».

«maɣa lla a Jebbaḥ. ad ffaɣ ar ɣa a’ d tased».

«maca qa dayi tegged ca n temxumbal, minzi mala teggid tent wa c ttejjiɣ ad thillid deg iqnenyen». indar taqedduḥt nnes ixwan deg uxlij.

«wa tteggeɣ bu temxumbal, a Jebbaḥ. ad qneɣ aqemmum».

«waxxa, awi d tacemmust nnec diha zzat i tmessi. ad iḥla yiḍeṣ danita. A’ nxezza deg ujenna, d tifray zzat nneɣ. wa yanni bu i tmessi. jj itt a’ texsi».

Ssun xef yejdi, xenni arami aḥaduq n tmessi ibda ineqqes, tiru n tfawt id iticc ula nettat tebda tmeẓẓi, tafruɣi n igelmusen truḥ; xenni ɣaṛ yijj n drus n tefrara tesbiyyan d tiyyaṛ n waddagen. di tallest, Ɛmaṛ ilaɣa d, «Jebbaḥ, qa ɛad tfaqed?».

«lla, min texsed?».

«maɣa wa ɣaneɣ i tili iqnenyen s waṭṭaṣ n initen, a Jebbaḥ».

«wah a’ ɣaneɣ ilin». Jebbaḥ inna s d s unudem. «d izeggwaɣen, d izerwalen, d izegzawen, a Ɛma. igendiden zzaysen».

«tilmect nsen d irezzyen a Jebbaḥ am ẓṛiɣ di farya n Mlilet». «wah tahidu’t nsen d irezzyen».

«niɣ ad ‘aḥeɣ ad telɛeɣ, ad ɛiceɣ di ca n yefri, a Jebbaḥ».

«niɣ ataḥed qaɛ a’ tnebbgeḍ» inna s d Jebbaḥ. «ta sqa xafi».

Tafrara n tmessi tazeggwaɣt texsi di tɣaṛɣat. zeg udmar di dhar i iwalan iɣẓaṛ ijj n ucɛeb izu d, yarra d xafes ijj n uqzin zeg ujemmaḍ nneḍni n yeɣẓaṛ. tifray n uryer txaṛcucent s leɛwin n tmeddit.
------------------------------
[1] Gens / ناس
[2] Une rivière qui traverse la localité de El Aroui et qui est connue jadis pour ses inondations et qui coulait tout le temps.
[3] Les saules/wilows/صفصاف
[4] Jeune plante.
[5] Equivalent de sycamores. Il faut noter aussi qu’il y a un autre mot en amazigh de Niger qui rend l’arbe sycamore, il s’agit de «urey».
[6] L’après-midi
[7] trace
[8] De côté
[9] lourds
[10] S’approcher de
[11] Boutons
[12] Enragé, faché.
[13] God’ sakes : pour l’amour du ciel.
[14] Nous aurions pu traduire «Bus» en néologisme «ansmaddu», mais puisqu’il s’agit ici d’un registre populaire nous avons préféré garder l’emprunt déjà en usage qui est facilement compris par un locuteur amazigh rifain.
[15] Bastard witch is defined in dictionary as a person whose parents were not married to each other at the time that he or she was born. This use could cause offence. En amazigh on dit mmis n lehram ou mmis n lqeha, l’expression est atténuée ici et remplacée par «aqewwad  un autre terme blasphématoire dans la langue amazighe.
[16] Avec joie, heureusement.
[17] «aɣayi» est une forme déformée de ad ɣaṛi, effectuée intentionnellement pour reproduire le même style employé par Steinbeck qui consiste à jouer sur les mots.
[18] Wadamlil pour Weed.
[19] Le patron.
[20] Rbel: travailler dur.
[21] Se retourner.
[22] Etourdissement
[23] God damn, rendu en « nɛi »
[24] Doucement, lentement.
[25] Lâcher.
[26] force
[27] Se moquer.
[28] War yeḥli : mauvais, n’est pas bon.
[29] Surface.
[30] Pigeon.
[31] Texte source :”son-of-a-bitch”
[32] Equivalent de l’expression idiomatique “in hot water”
[33] Diya pour diha. (La langue enfantine de Lennie/Ɛmaṛ)