
Mammec tesnem, timaziɣin d imaziɣen di Yarrif ira qqaren izran, niɣ teɛyaren izran. Izran a ssawren x waṭṭaṣ n iɣezḍisen n tudart d imxumbar iteddaren imezdaɣ n Arrif. Macca deg iseggusa ineggura, izran traḥen ad wedḍaren, minzi mkur tamɣart niɣ aryaz itmettan, uca tiri yessen izran; amecnaw ijjet n tdellist ikemḍen.
S manaya, rxedmet i din zzat neɣ nettat ixess aneɣ ad nesmun maṛṛa min iqqnen ɣar tussna d idles amaziɣ, mara nexs ad neddar am neccin am maṛṛa imezdaɣ n umaḍal, maḥend war ntweddar, ad nedwer am ubaɣer yexsen ad yegg ticri n tsekkurt, ɣar uneggar tweddar as ticri nnes.
U zeg iɣezdisen i xef ssawaren izran a, ntaf: tayri/ariḍa, azawar, izran n tesrit d usri, izran n umennuɣ (Ɛebdkrim 1921-1926, Muḥammed Amezzyan 1908-1912, Franco 1936-1939). Maca nec tira inu ad tiri x izran n uzwag.
Irifiyen am marra imezdaɣ n umaḍal, ffɣen tamurt nsen arezzun x ureqquz n weɣrum, ɣar umezwar ira tcarraqen, wis sin tɣarraben, wis kraḍ ssentan zekkûn aman ɣar Uruppa; zekkʷan x iɛurar n iɣarruba ɣar timura n barra, am Spanya d Uliman:
Aɣarrabu n Mritc ikki d rmas rmas
Yusi d ad iɛemmar ar Spanya issars
Aɣarrabu n jjdid yuri d aman aman
Ykessi ccababiya ar tmurt n Uliman
Zeg uɣezḍis nniḍen, ntaf wenni ixedmen deg Uliman yecneɛ, minzi rxedmet nni war day s bu tamara:
Alimanya rxedmet gi tiri
Wen ssin d yarewḥen yewwi d ssedrawi
S manaya ntaf azrawi itettar zeg Uliman ad yarẓem tiwwura nnes i yḥudriyen ad ẓwan:
A Yalmanya aya targa n waman
Aya tamennexrut jj ibriɣen ad ɛdan
U bnadem mara yeffegh tamurt nnes, itek aṭṭas n iseggusa war d itraggʷḥ:
Tamurt n lxarij a refwaḥ n tteffaḥ
Wen iraḥen ara din ma ɛad ad yarewweḥ
Amezwag ira itejja rwacun nnes d iweḥdaniyyen, s manaya ntaf izri ya itettar zzay s ad yemsawaḍ ak rwacun nnes:
Issek ayi d ssram arr as ssram ines
Ini yas ad yarewweḥ netta s uḍar ines
Deg uɣezḍis nniḍen, ira yedjis uxariji tasment zzay s tinni war yeẓwi babat sent bu waman. X manaya issawaren izran a:
A yedjis n ulimani cḥar zgi temɣar
Babam yecca yiref yarnu ra d akidar
Tarr d yedjis n Ulimani tenna:
Sst wi qqar rɛib a yect mi ṭencic
Babam mri yeẓwa ad taf yecci ten s arric
Deg iyyar a ntaf izran nneḍni tzawaren yenni ira yexsen ad ẓwan aman, maca ak uneggar qqimen da:
Ṣaḥḥit a ddiwana ṣaḥḥit umi teggid rfarz
Ṣaḥḥit umi tarrid acewwar ad icarz
Ṣaḥḥit a ddiwana ṣaḥḥit amen itiri
Ṣaḥḥit wami tarrid abarraḥ ar dinni
A tesran ttesriḥ qerɛen imeksawen
Rebɛaḍ n yewdan nnekwet war teɛrimen
Deg umezwar ira Irifien ẓekkʷan s basbur, zi ssenni teffeɣ d visa, ak uneggar iban d remrac n recwaɣeḍ. X manaya ssawaren izran a:
Wen tesseẓwa temɣart ma yetsemma yeẓwa
Ggem as taḥezzamt ggem as qendura
Ibriɣen nneɣ tɣaman teɣmart
Tḥaman ttesriḥ a ten tesseẓwa temɣart
Azwag yebḍa jar rwacunat ira iteddaren maṛṛa, yebḍa jar iḥudriyen d tḥudriyin itexsen aya waya, ira yessitimen ad ddaren di taddart d icten, maca aɣarrabu n ẓekku yebḍa jar asen.
Qqaren izran di manaya:
Aɣarrabu n Mritc yekk d rebḥar rebḥar
Yus id ad iɛemmar rebhut inem a reɛmar
War dam tsimiḥeɣ a tiyara yeḍwin
Teksi d llif inu tiwyet i tṛumiyyin
I wami ɣa tesriɣ llif yudef Aliman
Yuḍa yi d umeṭṭa yescemḍ ayi iḍuḍan
Meskin ya llif inu di Pulanda weḥdes
Ikessi tiṭṭawin netta d uɛcir ines
Beṭṭu ya i yezmen urawen itexsen, yejja tiḥenjirin sqadant ijḍaḍ d ireqqasen ɣa tayri nsen:
A yajḍiḍ yeṭṭawen mkur ddewla yekk it
Ruḥ siweḍ as ssram i llif mara terq it
Ruḥ siweḍ as ssram a tbaɣra yeṭṭawen
Llif inu yuyar cḥar ruɣ d imeṭṭawen
Ar danita takkʷdegh ghar uneggaru n tafart-a, ssitmeɣ ad irin izran a fsusen x urawen nem. Afus g fus timmuzɣa afus g fus tanekra.
------------------------
* tafart zi carc di tafeska tadelsant tanmarrayt tamezwarut i tegga tamesmunt n Ayt Sɛid ag twiza ak tamesmunt n tawmat di Katalanya zi 9 ar 12 ɣuct 2007.



