
Mustafa Qaḍawi d ijj umaru n tmaziɣt zi Selwan itwassen s tira n izlan s dat ma ad isssenta tira n ungal. Ungal nnes amezwaru «Ussan Inderyen sadu lala turtut» id issufeɣ itwasnewju s yijj n usemɣar minzi issu ijj n ubrid d amaynu di tira n tsekla n tmaziɣt. Aṭṭas i ɣares ixezzaren d ixf n tira n tqessist maɣar yiwi d ict tmamect (style) n tira tuɣa war telli deg ungal di Arrif.
Tuddma n Umesnala
Min yeɛna Mustafa Qaḍawi?
Tasekla n tira di arrif d ijj n tsekla d tameqṛant. Mustafa qaḍawi d ijj n utarras, igged xafes, yareyyeḥ adu tiri nnes, iɛejb as uɣimi uca aqqa yeqqim.
Mani tluled? mani teymid? Temẓi nnec mani itt tesseɛdud?
Luleɣ di Selwan. Iymiɣ di Selwan. Temẓi inu sseɛduɣ tt di Selwan. Necc d mmis n Selwan. S uya, yusa d ungal inu amezwar xef Selwan, di Selwan, xef tarwa n Selwan.
Arami ic tuɣa d ameẓyan tuɣa tfekkard ad tdewred d amaru?
Ssentiɣ ad ariɣ nec d ameẓyan. Uriɣ izlan, uriɣ amezgun, tuɣa ttariɣ waha. Xef manaya sennej, tuɣa sneɣ, tuɣa ttaciɣ zemmareɣ ad ariɣ ca n lḥajet temɣaṛ. Tuɣa d twacit waha. Teyma akidi zi temẓi. Amecnaw ict n tyarja tuɣa lebda zaṛṛeɣ tt. Tyarja a, rami uriɣ ungal inu amezwar zṛiɣ tt tanyana. Maca s ict n tiṭṭ nniḍen. Tiṭṭ n uḥenjar nni tuɣa itarjan, tuɣa izaṛṛen ixef nnes iṭṭaw sennej i Selwan.
Mant tutlayt i tessawaled aked tawacunt nnec? akd imeddukal nnec?
Necc d amaziɣ. Min ma ssiwleɣ mbla tmaziɣt war xafi d itis. Tmaziɣt d lqehwa inu n zic. Tazyuḍi nnes, teddareɣ zzayes ass inu maṛṛa.
Ad tirid d amaru, ɣark cek, d lxedmet niɣ d taramsut[1]?
War ssineɣ! Tira d tudart. Iteddar dayes umaru aked iwdan itwaraten netta waha. Iwdan a, war ten itixḍaṛ ca umaru lebda. Di ca n twalatin ttefɣen d akides nnit. Itakkwaḍ zzaysen lḥal, tarnan amaru s iman nnes. ḥuma tudart a, ad iqqim umaru lebda iteddar it.
Mamec teggid arami tebdid ad tarid?
Rami ibedda umaru ad yari war itessen ca mamec igga rami ibda ad yari. Tira tegga amecnaw tazra xef ict n temɣart dayes «cciki d nnaḥ[2]». deg wakkud nni di xafes iḥarret umaru, lexdenni i tbedda tira. Xef umezwar tamɣart a war t tessikkwiḍ ca ɣa min yarezzu. Maca aked lemɛacart tarexxu i ixef nnes. d tejja t itegg min ixes. Mbla ma ad t tissiwed ad ijjiwen.
Amesnala
Tasklamazigh: Mamec id tusa tawengimt[3] n tira n ungal «Ussan inderyen sadu lalla turtut», mamec id ilul?
Mustafa Qaḍawi: Tawengimt n tira n ungal tlulled ɣari zeg uɛeddis n udellis n Markiz «Timidi iseggwusa n tmeṭṭarfut». Rami tsaliɣ uciɣ aked ijj n tazyuḍi tred aṭṭas. Akkud nni, d wenni I di ɣari tekmel lxezret ɣar ungal. Rexdennit waha isneɣ belli ungal d tqiccit ɣar issakkwad ixef n tira ɣari. Manaya ijja ayi ad xarseɣ ad ariɣ ungal. Dewreɣ xzareɣ deg ungal n Markiz, ufiɣ iɛejb ayi dayes asidef igga i tenfust n remrac jar imradasen, ilellec zzayes addud n ungal nnes iwca as ict n tcuni tulleɣ attas. Xzareɣ di min ɣar neɣ neccin ufiɣ belli tudart nneɣ teccur s tenfas nzemmar anessidef di tira. Tanfust tamezwarut dayi d yedrin ɣar rbar d lalla Turtut. Taqessist zi d tesfuffi tewca ayi ura d tawngimt mamec ɣa iraḥ ungal inu deg ijj uɣezdis nnes. Manaya tuɣa tt d amseksi deg uzellif inu waha. War ḥarteɣ xef reqrem ar ijj n wass, tuɣa qqimeɣ aked ijj umeddukel inu, issiwel ayi xef tawngimt n ijj udellis yarezzu ad tyari. Nniɣ as ixes i cekk ad tarid, aqqa irumiyen xef tessiwred rextuɛad, msebdan xafneɣ s ict. Nihni nnan anari, urin. Neccin neqqar ad nari, war ntari ca. xarseɣ deg awal a das nniɣ ufiɣ belli necc d amezwar ixesa zzayes ggeɣ. Rexdennit issentiɣ ad ariɣ.
Tasklamazigh: Imeɣran n tmaziɣt snen ck d azrawi s dat ma ac snen d amessungal. Ma nzemmar ad nini, izran tuɣayen mɣar d abrid ɣar iyyar n tqessist minzi taqessist, allas, yarezzem tiwura i tawngimt ad teffarfar mani war izemmar ad yaweḍ izri?
Mustafa Qaḍawi: Tira d aseɣmi n min iqesḥen i useɣemi. Tuɣa tt d tira n ungal niɣ d amezgun niɣ d asefru. Aseɣmi a imsebda xef attas. Maɣar iyyar n tira war yelli ca d ijjen ɣa imaruten. Wenni itarin izran, war iteḥdiji ca attas n ukal ḥuma ad isseɣmi min yarezzu, maɣar taqessist ɣares amecnaw ict n tsekla, mecḥar ma temɣar deg ujenna, tɣiman izewran it ittfen d ijjen, sfufyend zeg ict n temcan waha. Tira n ungal uhu. Akal i teḥdaja umaru i useɣmi d ameqran attas. Maɣar nettat d aseɣmi n iyyar s mkurci nnes.
Ametti zi tira n izran ɣar tira n ungal, ad tased amenni waha. Mkur amaru ɣares tmamit i aked itaf arraḥet nnes. Mkur ijj itixdar mamec i akides ɣa isseɛdu akkud nnes. Amaru n ungal d butcarfayeḥ attas. S uyenni iteɛjib as akkud isɛeddu aked tmamit nnes ad as iccur tiruw marra.
Tasklamazigh: Tixḍared Selwan d rmas (espace) n n tqessist n ungal, mayemmi Selwan?
Mustafa Qaḍawi: Selwan, zeg ijj uɣezdis, d netta dayi ikemren tawngimt n ungal inu. Netta d ijj n temdint ibna t bu tneqqar, igga dayes marra min itriqqan i tudart iserdasen nnes, d irumiyen ɣares d yusin zi Mlilt. Zi min dayes igga, tudrin n temɣarin. Tudrin a, rami d kkareɣ ufiɣ ɛad llant. Udfeɣ tent, irareɣ daysen, zriɣ min daysen itemsaren.
Sennej i mana uya, netta d ijj n iyyar iccur s min itwaɛawden xef iles n iwdan. U zemmareɣ ad xafes iniɣ belli tuɣa t d tamarjuɛt idi munen marra iklasiten n iwdan. Mara teqqimed aked ca utarras iɛdu xafes iddar di Selwan deg ussan n reḥkam n butneqqar, d ussan d yusin awarn as, ad tafed ixef nnec zzati ijj n rɣidjet tecana attas i ungal.
Selwan, dayes i ufiɣ buḥbel d tifras tuɣa xef arezzuɣ i ungal inu.
Tasklamazigh: «Ussan inderyen sadu lalla turtut» d ungal d amezwru di illa allas (récit) n tayri n ukukked imun aked taqessist ubeddi (almuqawamah). Mamc tezded n tayri d taxcuni n guerra?
Mustafa Qaḍawi: Tayri marra d akuked. Mamec war nzemmar anebda buḥbel xef addud, amenni war nzemmar anebda tayri xef ukuked. Akuked d beḥbel n tayri. U nettat d udem n tudart zeg ijj uɣezdis. Abeddi d aɣezdis nneɣni. Marra tayri ijjin tazyudi d tcuni di tudart, tesfuffid zeg uɛeddis n ukal deg illa ubeddi d umsenɣi. Abeddi d umsenɣi itic as i tayri ijj n reḥmu yulleɣ, itɣima, itejja refwaḥet. Ad tirid tbedded deg udem n udrib nnec, u deg akkud nni, ad yiri wul nnec iccur s tayri, war dinni bu taryazt ujar i ta. Maɣar min xef itbedda utarras? War lli xef tayri nnes.
Manaya zeg ijj n wudem. Zeg udem nniden. Amuni a tegga tayri ukuked aked taqessist ubeddi, tuɣa illa deg akkud nni mamec d immars deg ungal inu. Ɣar deg ungal imaned ujar. Maɣar war yufi min it ɣa isduryen.
Tasklamazigh: Taqessist n guerra n imjahden aked useppanyu di Arrif yarnis tcuni i tayri nni tazdat maca itawi ɣar umatcism[4] i iqqaren aqa aryaz i ɣar illa jjehd xmi tayri ad tadar i taxcuni n waryaz?
Mustafa Qaḍawi: Abeddi zi lebda issemɣara aryaz di tittawin n temɣart. Min itɣiman itkemmal xafes ragwaj. Aryaz ibedden, itased ɣar dcar mkur twara waha. S uya, netta lebda iɛiz. Rami ɣares ad tiri tmamit, ragwaj nni yarenni iteqqed i tayri deg wul n tmamit nnes. U manaya itemsar as ura d netta. D manaya issezdiden tayri ujar.
Taxcuni, zi tefras iteɛjiben i temɣart deg aryaz. War lli deg akkud n umsenɣi waha, di mkur akkud. Tamɣart tegga amecnaw ict n tawarrudt, lebda tarezzu xef aryaz umhin iɣa ɣa tar azellif nnes. Taxcuni dayes ict n temhin tennuffar, ad tejja tamɣart taca aked taynit nnes ujar. Minzi s taxcuni, taryazt ad takkwad tqiccit nnes. D mana uyenni islellacen tamɣart di temɣart.
Maca manaya war ixes ca ad yini belli tayri ad tadar i taxcuni n aryaz. Tayri war ad tadar i ḥed. Aryaz waxxa tuɣa ixcen, deg akkud n tayri, taxcuni nni marra inettar it awarn as. Tayri ɣares ijj n udem waha. Zzayes itesfarnan ɣar ayt nnes.
Necc deg ungal inu war dayes ca taxcuni a. Ungal inu d ungal n temɣar. Tamɣart deg ungal war das tejji ca i aryaz amcan di ɣa ismeyyen taxcuni nnes.
-----------------------------
[1] هواية
[2] Chic et élégant
[3] L’idée فكرة
[4] matchismew
Aɣvalu : tasklamazigh



